De afgelopen maanden zagen we een schijnbaar grote tegenstelling. Terwijl duizenden arbeiders en jongeren op straat kwamen om te protesteren tegen het rechtse, neo-liberale beleid van de G8, de EU en andere internationale instellingen, haalden rechtse en extreem-rechtse partijen overal verkiezingsoverwinningen.

Sommigen menen daaruit te moeten afleiden dat er sprake is van een verrechtsing van de bevolking. Rechtse populisten of neo-fascisten zouden daar handig op inspelen. Wij denken echter dat er niet zo eenduidig kan gesproken worden over “verrechtsing”.

Wat de afgelopen maanden vooral duidelijk werd, was een enorm ongenoegen tegenover de traditionele partijen. Het is waar dat rechtse partijen die als “anders” beschouwd worden daar vooral voordeel uit halen, maar we mogen toch ook niet voorbijgaan aan de groei van radicaal-links in Frankrijk (LO, LCR) en elders (bijv. de SP in Nederland).

De groei van extreem-rechtse partijen zoals de neo-fascisten van het Vlaams Blok of het Front National of rechtse populisten zoals Pim Fortuyn is eigenlijk vooral een weer-spiegeling van de achteruitgang van de traditionele partijen.

Overal in Europa zien we historisch lage opkomsten bij verkiezingen en zien we hoe de sociaal-democraten, die toch lange tijd gezien werden als een arbeiderspartij, hun steun meer en meer verliezen omdat ze zich volledig in de neo-liberale logica genesteld hebben en zich opwerpen als de uitvoerders van een besparingsbeleid dat vooral de armsten en de arbeiders treft.

In tegenstelling tot wat na de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen werd beweerd, is het niet de linkse verdeeldheid die geleid heeft tot de overwinning van Le Pen. Het was Jospin zelf en zijn beleid die verantwoordelijk waren voor zijn nederlaag in die eerste ronde.

Velen stemden bij gebrek aan iets anders voor Le Pen omdat die overkwam als iemand die durft ingaan tegen het establishment. Dit zijn in veel gevallen geen bewuste “rechtse” stemmen, maar uitingen van ongenoegen waar ook de linkerzijde op kan inspelen. In de anti-fascistische bewe-ging moeten we daarover duidelijk zijn. Het zal niet Jospin zijn die het FN kan stoppen. Integendeel, we zullen dit zelf moeten doen door met een radicaal anti-kapitalistisch programma de wijken en bedrijven in te trekken om er te bouwen aan een actief verzet tegen het establishment. Enkel zo kunnen we verhinderen dat extreem-rechts slapend rijk wordt.

De groei van extreem-rechts is zeker een bedreiging voor de arbeidersbeweging. Racistische ideeën creëren verdeeldheid onder de arbeiders, tenzij ze doeltreffend tegengegaan worden. In die landen waar rechtse regeringen aan de macht komen, zoals in Italië of Oostenrijk, wordt een harde aanval gelanceerd op de verworvenheden van de arbeidersbeweging.

Maar wat we ook zien in die landen is dat die regeringen niet in staat zijn om de beweging van jongeren en arbeiders klein te krijgen. Hoezeer Berlusconi of Aznar ook probeerden, de algemene stakingen in Italië en Spanje vormden een machtige vertoning van de kracht van de arbeidersklasse.

De extreem-rechtse partijen zijn voornamelijk groot geworden op electoraal vlak, niet als para-militaire krachten die op straat hun fascistische opvattingen afdwingen door middel van geweld en terreur tegen links en de arbeidersbeweging, zoals Hitler en Mussolini deden.

De klassieke fascisten in de jaren ’20 en ’30 slaagden erin een grote actieve aanhang te verwerven onder de middenklasse die sterk getroffen werd door de economische crisis, de werklozen en de armsten in de samenleving.

Vandaag zien we dat extreem-rechts er niet in slaagt om een massa-formatie te worden in termen van actief lidmaatschap. Het Vlaams Blok is er bijvoorbeeld nog nooit in geslaagd om meer dan 5000 militanten en sympathisanten bijeen te brengen op een nationale bijeenkomst. Het FN in Frankrijk had op haar groots aangekondigde 1-Mei optocht een 10.000 tot 20.000 aanwezigen, terwijl honderdduizenden Fransen tegen het FN betoogden.

Dat toont ergens de krachtsverhouding op straat aan en geeft ook de zwakte van extreem-rechts weer. Ook neo-fascisten als het Blok of het FN moeten zich bij gebrek aan een sterke actieve basis voornamelijk beperken tot populisme om hun electorale aanhang niet te verliezen.

Geert Cool