De Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen hebben geleid tot een ware aardsverschuiving. De rechtse populist Fortuyn slaagde er in Rotterdam bijvoorbeeld in om met zijn lijst (Leefbaar Rotterdam) de grootste partij te worden met 35% van de stemmen.

Jarenlang werd naar Nederland verwezen als het te volgen voorbeeld van paarse tolerantie. Extreem-rechts (de Centrum-Democraten van Janmaat) was er van de kaart geveegd en met het poldermodel gaf Nederland het voorbeeld van economische ontwikkeling.

De paarse droom is echter op een scherpe wijze doorprikt met de gemeenteraadsverkiezingen van 6 maart. Opvallend bij de verkiezingen was uiteraard de groei van 'Leefbaar Nederland', maar ook de lage opkomst. Slechts 57,7% van de Nederlanders nam de moeite om een stem uit te brengen. Dat geeft aan hoe de bevolking absoluut niet enthousiast is over het paarse besparingsbeleid. De PvdA (vergelijkbaar met SP-A in België) verliest 231 zetels, de rechts-liberale VVD 156 en het links-liberale D66 54.

Leefbaar Nederland breekt door

Ongeveer een kwart van de Nederlandse kiezers stemde voor een lokale partij. Vooral de lijsten rond 'Leefbaar Nederland' of rond Pim Fortuyn die uit Leefbaar Nederland gezet werd na racistische uitspraken, scoorden enorm hoog. In 1998 werd van start gegaan met initiatieven die geleid hebben tot Leefbaar Nederland. In Hilversum bijvoorbeeld slaagde 'Leefbaar Hilversum' er reeds in 1998 in om de grootste partij te worden.

Nu breekt de lijst in heel het land door. Ondanks de breuk tussen Leefbaar Nederland (LN) en Pim Fortuyn werd op basis van de figuur Fortuyn massaal op LN gestemd. In Rotterdam, waar Fortuyn zelf opkwam, haalde hij zelfs 35% van de stemmen, wat meer is dan pakweg het Vlaams Blok in Antwerpen!

Fortuyn: de Hollandse Haider? De nicht van Dewinter?

De doorbraak van Leefbaar Nederland leidde tot felicitaties van het Vlaams Blok. Er zijn dan ook een aantal gelijkenissen. Net zoals het Vlaams Blok hanteert Fortuyn een aantal populistische standpunten om in te spelen op het ongenoegen dat er is tegenover het beleid van de traditionele partijen. Daarbij schuwt Fortuyn de controverse niet zodat hij overkomt als "anders" dan de gewone partijen. Op basis van passief verzet tegen het beleid kan Fortuyn op razendsnel tempo verkiezingsuitslagen halen die nog hoger zijn dan het Vlaams Blok.

Er is echter een belangrijk verschil tussen het Vlaams Blok (of de FPÖ van Haider) enerzijds en Fortuyn anderzijds. Het Blok is een partij die recht uit de traditie van de collaboratie met de nazi's komt, die jarenlang een topkader uitgebouwd heeft en gevormd. De leiding van het Blok bestaat uit een groep die het straatgeweld niet schuwt en uiteindelijk een klassieke fascistische politiek wil voeren, met name door het monddood maken van de linkerzijde en de arbeidersbeweging in het algemeen. Daartoe is de leiding van het Blok bereid om geweld te gebruiken, denk maar aan de aanval op de Ijzerbedevaart enkele jaren terug of de experimenten met geweld aan de Gentse universiteit. Het enige wat hen tegenhoudt om dit op grotere schaal toe te passen, is het gebrek aan steun daarvoor in de samenleving, maar ook onder haar eigen kiezers. Op basis van het gebruik van populisme is het Blok electoraal erg groot geworden, maar daar staat niet tegenover dat de actieve basis van de partij fundamenteel vergroot is. De grootste betoging ooit van het Blok bracht op nationaal vlak minder dan 5.000 mensen bijeen (de 1 Mei optocht in Antwerpen enkele jaren terug). Dat is veel, maar niet voldoende om een klassiek fascistische politiek van straatterreur te kunnen toepassen.

Pim Fortuyn beschikt in tegenstelling tot het Blok niet over een partij-kader dat geschoold is in het fascisme. Hij beschikt niet over de straatvechters die bereid zijn een fascistische politiek in de praktijk toe te passen. Fortuyn gebruikt enkel het populisme dat ook het Blok gebruikt. Vandaar zouden wij Fortuyn niet omschrijven als een fascist, maar eerder als een rechtse populist.

Welk antwoord bieden op Fortuyn?

Opvallend was alvast de nederlaag van de radicale linkse SP (Socialistische Partij). De SP verloor 2 zetels. De SP probeerde de afgelopen maanden een gematigde koers te varen, zo werd gesproken over een lijstverbinding met Groen Links. De gematigde koers en het afgezwakte programma hebben niet geleid tot een versterking van de SP. Integendeel, door het gedeeltelijk afzwakken van haar oppositie-imago heeft de SP zelfs een kleine achteruitgang geboekt en het terrein opengelaten voor de groei van Leefbaar Nederland dat zich als radicale oppositie profileert.

Eén van de steden waar de SP wel vooruitgang boekte was Breda. De plaatselijke SP-afdeling voert er een radicale oppositie en brengt een socialistisch alternatief naar voor. Het werk van SP-raadslid Johan Kwisthout werd er beloond met een vooruitgang van 4,3% tot 6,4% waarbij er een tweede zetel gewonnen is.

Het is door een radicale en duidelijke socialistische oppositie te voeren tegen het neo-liberale beleid dat vooruitgang kan geboekt worden en dat de opmars van Pim Fortuyn kan gestopt worden. Fortuyn heeft immers geen alternatief voor de vele sociale problemen. Hij voert bovendien op lokaal vlak geen concrete campagnes tegen het besparingsbeleid. Door lokale campagnes op te nemen en te linken aan de nood van een socialistisch alternatief, kan gebouwd worden aan een linkse oppositie die de opmars van Fortuyn kan stoppen.