De islam wordt door 1/5de van de wereldbevolking beleden. De islam op zich is niet radicaler of conservatiever dan een andere godsdienst. Zoals alle religies kan de islam geïnterpreteerd worden op verschillende manieren, naargelang de klassebelangen van degenen die er gebruik van willen maken.

Eigenlijk is islam-"fundamentalisme" het gebruik van de islamitische leer voor politieke doeleinden. Dit is slechts één aspect van de islam als religie. Een aantal factoren zijn verantwoordelijk voor deze ontwikkeling.

Politiek-islamitische groeperingen hebben geleidelijk aan het vacuüm ingevuld dat ontstaan is door de nefaste politiek van de soms massale stalinistische partijen in de nationale bevrijdingsstrijd. De Communistische Partijen hielden vast aan de 2-stadia theorie. Dit betekende dat ze de nationale burgerij steunden tegenover de imperialistische bezetter. Ze stelden geen van de nationale burgerij onafhankelijke politiek voor, die de arbeiders de mogelijkheid bood om het kapitalisme omver te werpen.

In 1979 was er in Iran een revolutionaire situatie. Hierbij speelde de arbeidersklasse, en vooral de olie-arbeiders, een beslissende rol. De Iraanse Communistische Partij bracht op geen enkel moment een revolutionaire strategie naar voor. Door het gebrek aan een alternatieve leiding waren de geestelijke leiders in staat om het voortouw te nemen in het gevecht tegen de Sjah en de macht te grijpen op de rug van de arbeidersklasse.

De stijging van de invloed van de politieke islam in de neo-koloniale wereld is ook een gevolg van de verschrikkelijke levenscondities waar het over-grote deel van de bevolking onder leeft. Door het anti-imperialistische element vindt de politieke islam een ingang onder de bevolking. Met hun terugkeer naar de pure "fundamenten" van de islam wordt er geargumenteerd voor een zuivering van alle westerse, vreemde of niet-islamitische invloeden, die de cultuur hebben bedorven en de maatschappij op het verkeerde spoor hebben gezet.

Het voorbeeld van Turkije toont aan dat het bij retoriek blijft. In de praktijk voert de Turkse regering, waar een moslimpartij de lakens uitdeelt, een even neoliberaal en imperialistisch beleid als haar voorganger. Een voorbeeld hiervan is de dreigende bezetting van het noorden van Irak tijdens de oorlog van Bush in Irak.

Het ineenstorten van de bureaucratisch geplande economie in Oost-Europa had ook een effect op het bewustzijn van de massa’s in de regio. Terwijl de macht om de maatschappij te veranderen nog altijd bij de arbeidersklasse ligt, heeft het falen van het zogenaamde "communisme" veel jongeren en arbeiders in verwarring gebracht en laten zoeken naar andere oplossingen.

Om de belangen van het imperialisme te verdedigen werden islamistische groeperingen gesteund door de heersende klasse in het westen, tegen linkse organisaties en het communisme. Denk maar aan de steun aan de islamisten in Afghanistan tegen de Sovjetunie.

De fundamentalistische leiders van de verschillende groeperingen vertegenwoordigen delen van de burgerij of de kleinburgerij, zoals bijvoorbeeld Osama Bin Laden. Waar ze aan de macht komen, draaien ze de geschiedenis terug. In tegenstelling tot anderen ter linkerzijde denken wij niet dat de politieke islam een "revolutionaire kracht" is. Marxisten kanten zich volledig tegen het ongewenst onderwerpen van mensen aan religieuze wetten. Iedereen moet het recht hebben om de godsdienst aan te hangen van zijn of haar keuze, maar er moet wel een scheiding zijn tussen kerk en staat. Nog belangrijker is dat deze stromingen steeds vijandig staan tegenover de rechten van de arbeidersbeweging.

De opkomst van de politieke islam is een complicerende factor voor de arbeidersklasse in de strijd om de maatschappij te veranderen. Veel arbeiders in sleutelgebieden van de Arabische wereld of in Pakistan, Indonesië en de Filippijnen zijn aangetrokken tot islam-"fundamentalisme". Onder moslims bestaan er ook verschillende klassebelangen. Arbeidersorganisaties met een marxistisch programma zijn noodzakelijk om de conservatieve islamleiders te ontmaskeren en een progressieve tegenkracht uit te bouwen om de strijd voor een socialistische maatschappij te voeren. Het CWI werkt hier aan mee.

Rik Lampaert