Het is officieel nu: Duitsland, Italië en Nederland verkeren in recessie. Duitsland en Italië zijn goed voor meer dan de helft van alle jaarlijks in de Eurozone geproduceerde goederen en diensten (BBP). Ook Frankrijk kende in het tweede trimester een krimp van 0,3%. De rest van de eurozone presteert nauwelijks beter. In de VS bedroeg de economische groei voor het tweede kwartaal echter 3,1%, het beste cijfer sinds de zomer van vorig jaar.

Als het economisch goed gaat, dan bewijst dat de zogenaamde superioriteit van de vrije markt. Als het minder goed tot slecht gaat, dan zit de markt daar voor niets tussen. Dan moet de reden gezocht worden in hoge lonen, lage participatiegraad op de arbeidsmarkt, terrorisme, de olielanden, etc. De groeicijfers van de VS moeten ons sussen, ons ervan overtuigen dat het ergste achter de rug ligt.

Is dat zo? Wetenschap en techniek zijn zodanig ontwikkeld dat de kapitalistische vrije markt alle geproduceerde goederen en diensten onmogelijk kan opslorpen. Vandaar dat de VS-overheid en de FED (de Amerikaanse Centrale Bank) de arbeidersgezinnen aanzetten om hun toekomstige lonen via goedkope leningen nu al te spenderen. Het belangrijkste instrument daartoe: de rentevoet (de prijs om te lenen), nu op het laagste peil in 40 jaar. Resultaat: het gemiddelde Amerikaanse gezin heeft een schuld die 130% van het jaarinkomen bedraagt. Op termijn bedreigt dat het financieel systeem.

Ook bedrijven hebben zich diep in de schulden gestoken. De concurrentie verplicht hen om het machinepark steeds sneller te vernieuwen. Dure investeringen in machines ondermijnen echter de winst per éénheid kapitaal. Om de winst op peil te houden, zijn steeds grotere kapitaalinjecties nodig, maar dat betekent nog niet dat er een markt voor bestaat. Vandaag wordt slechts 74% benut van de totale productiecapaciteit in de VS.

De belangrijkste factor in de VS-groei zijn echter de overheidsuitgaven, onder meer voor defensie. Dit jaar zou het begrotingstekort liefst 401 miljard $ bedragen, ruim meer dan het record van 290,4 miljard $ in 1992. Voor 2004 zou dat zelfs oplopen tot 500 miljard $. Alle toekomstige verplichtingen van de Amerikaanse overheid waarvoor geen fondsen zijn aangelegd, vooral pensioenen en medicare, bedragen samen 400% van het BBP. Kortom: de groei is gebaseerd op een enorme schuldenberg die vroeg of laat opgehoest moet worden.

De groei in de VS is enkel vergelijkbaar met de laatste shot van een heroïneverslaafde. Die laatste shot kan tiijdelijk voor een helder moment zorgen, maar vroeg of laat moet de verslaafde afkicken of ten onder gaan. Het is een illusie dat de VS Europa zullen depanneren. De Nederlandse regering Balkenende ligt - nog voor ze haar historisch saneringsplan uitvoert - in opiniepeilingen al achter op de oppostie, met de linkse SP als grote winnaar. In Frankrijk mag Rafarin zijn plan om te sabelen in de gezondheidszorg wellicht opbergen als gevolg van de 10.000 hittegolfdoden. Dat belooft voor het najaar. Berlusconi, Schröder, Blair en Aznar mogen zich eveneens aan massale bewegingen verwachten.

Niet ondanks, maar dankzij het forse overheidsapparaat dat nu wordt uitverkocht, heeft Verhofstadt 2 nog ruimte tot aan de verkiezingen. De repatriëring aan weggeeftarief van kapitaal uit het buitenland kan de begrotingscijfers opsmukken. Maar dat is tijdelijk. Verhofstadt 2 zal niet tegen de algemene trend van historische besparingsmaatregelen op de rug van de arbeiders ingaan. Ook in België bereiden we ons best voor op bewegingen en de uitbouw van een links alternatief.

Eric Byl