Spanje: lessen uit de nederlaag

De jongste verkiezingen werden een ramp voor het links bondgenootschap van Spaanse sociaal-democraten (PSOE) en verenigd links (IU). De PSOE verloor 1,6 miljoen stemmen of 16 zetels. Verenigd links viel terug van 10,5% in ’96 naar 5,5% en verloor 13 van haar 21 zetels. Hoewel de conservatieven (PP) van premier Aznar in absolute cijfers ter plaatse trappelen, winnen ze 27 zetels, goed voor een absolute meerderheid. Deze nederlaag is een waarschuwing voor links in heel Europa en speciaal voor de Belgische linkerzijde in aanloop naar de komende gemeenteraadsverkiezingen. Blauw en Zwart stop je niet door je electoraal te binden aan sociaal-democraten en - voor België - groenen.

Een combinatie van factoren verklaart Aznars succes. Eerst en vooral de gunstige econo-mische conjunctuur. Spanje behoort tot de snelst groeiende economieën van de EU. De werkloosheid is gevoelig ge-daald. Dat dit gepaard gaat met wetten die het ontslag van werknemers vereenvoudigen, met groeiende flexibiliteit en af-braak van openbare diensten en sociale voorzieningen neemt men er voorlopig bij. Als morgen de economische con-junctuur omslaat, zal het effect van de sociale afbraak pas vol-op tot uiting komen.

Aznar combineert een recht-se neo-liberale politiek op eco-nomisch en sociaal vlak met een aantal progressief ogende standpunten. Zo nam hij deel aan een betoging tegen de Chi-leense dictator Pinochet en ver-klaarde hij, dat wat hem betreft de Oostenrijkse ÖVP uit de EVP (Europese Volkspartij) ge-zet mocht worden.

Nog belangrijker was wellicht het afgrijzen voor het terrorisme van de Baskische nationalis-tische afscheidingsbeweging ETA. Aznar, in ’85 zelf ontsnapt aan een ETA-aanslag, was uite-raard prominent aanwezig in de massale protestbetogingen er-tegen.

De oproep van Herri Batasu-na, politieke arm van de ETA, om de verkiezingen te boycot-ten werd een complete flop. De opkomst in twee van de vier Baskische provincies lag zelfs hoger dan het nationaal gemid-delde van 70%. De catastrofale terroristische politiek van de ETA heeft ongetwijfeld in de kaart gespeeld van Aznar.

De belangrijkste reden voor het succes van de PP moeten we echter zoeken bij het falen van links. In '96, toen de PSOE door de kiezer werd afgestraft voor haar neo-liberaal beleid en de talloze schandalen waarin de partij betrokken was, gaf nie-mand Aznar een schijn van kans. Hij "straalt de warmte uit van een diepvriezer" luidde het, "hij mist visie en zal snel moe-ten opstappen".

De PSOE, die haar slechtste resultaat boekte sinds ’82, vol-harde echter in de boosheid. De oppositieperiode werd niet gebruikt om een linkse "her-bronning" door te voeren, maar veeleer om zich volledig te ont-doen van de zeldzame restan-ten van het socialistisch ge-dachtengoed. Dit ging gepaard met nieuwe corruptieschanda-len en onderlinge machtsstrijd.

Verenigd Links, destijds op-gericht door de communisti-sche partij, werd meer en meer gezien als links alternatief op de PSOE. Het was een aantrek-kingspool voor radicaliserende arbeiders en jongeren met een groeiende electorale aanhang.

MLinks vond dit een enorme stap vooruit. Eindelijk een mas-saal politiek instrument om een dam op te werpen tegen het neo-liberalisme van de PP en van de PSOE leiding. MLinks had echter geen illusies. Nieu-we, brede arbeiderspartijen en/of allianties zijn een immense stap vooruit, maar nog geen garantie. Dergelijke formaties zullen onvermijdelijk de maat-schappelijke druk naar pragma-tisme en reformisme weerspie-gelen. Enkel op basis van een antikapitalistisch programma zullen ze op termijn standhouden.

Om het aannemen en behou-den van zo'n programma te ver-zekeren moet de revolutionaire linkervleugel zich binnen die partijen of allianties organise-ren, net zoals de pragmatici in een bepaald stadium zullen doen. Net dat ontbrak in IU. Vooral de jongste jaren wonnen de pragmatici terrein, een pro-ces dat versnelde met de opvol-ging van Julio Anguita door Francisco Frutas en uiteindelijk uitmondde in een stembusak-koord met de PSOE.

"Electoralisme", "principes worden opgeofferd aan pure stemmenjacht", waren enkele van de vele reacties van IU-kie-zers op het stembusakkoord. In plaats van een dam op te wer-pen tegen rechts, bedreigt het stembusakkoord het voortbe-staan van IU.