Inspraak. Hét modewoord van het moment. Bij iedere maatregel die door de regering genomen wordt, ligt het gretig op de lippen van ministers en partij-voorzitters. Wat ermee bedoeld wordt, werd voor velen een stuk duidelijker in juni. Eerst kwam er de bevraging over het Copernicusplan - het stokpaardje van Verhof-stadt, de bevoegdheid van Vanden Bossche - om vlak voor de vakantie vervoegd te worden door de werknemersparticipatie van Vandenbroucke.
Tegen de bevraging over het Copernicusplan kwam een beetje protest - woordelijk - vanuit vakbondskringen. Ze omschreven het - overigens te-recht - als een zuivere "publici-teitsstunt" van Verhofstadt. De vragen waren onbenullig en vaag, de vraagstelling sugges-tief. Maar vooral: zij waren opzij gezet - de hele bevolking werd ondervraagd in plaats van de geëigende structuren.
Ze brachten die grieven ook over bij hun leden, echter zon-der een ordewoord te geven. Zo'n ordewoord had kunnen lei-den tot een succesvolle boycot, wat de krachtsverhoudingen zou veranderd hebben ten gun-ste van de vakbonden en dus het personeel van de overheids-diensten. Zonder ordewoord kan Verhofstadt enkel winnen.
Hij wint wanneer er veel for-mulieren terugkomen - zelf wil hij er zeker 1 miljoen van de 8,3 miljoen. Volgens De Post zou dat mogelijk zijn. Zijn project is dan geslaagd en met het per-soneel van alvast de federale overheidsdiensten kan hij dan nog steeds doen wat hij wil - er is immers geen mogelijkheid om een echt andere mening te uiten dan het Copernicusplan zelf via je formulier.
We mogen er in dat geval ook zeker van zijn dat hij de uitsla-gen zal gebruiken als argumen-ten tegenover de andere ambte-naren, namelijk die van De Post en de NMBS e.d. Zal een mani-pulator als Verhofstadt het niet gebruiken als "een meerder-heid" van de "geïnteresseerde bevolking" (zij die het formulier hebben ingevuld) zich uitspreekt voor "selecteren op bekwaam-heid"? De invullers zullen er mis-schien niet bij stilstaan dat bij-voorbeeld zonder anciënniteits-verhogingen het loon van amb-tenaren maar povertjes is.
Maar ook als er zeer weinig formulieren binnenkomen, kan Verhofstadt in zijn vuistje la-chen. Hij kan de ambtenaren dan immers laten voelen dat "er weinig interesse is bij de bevol-king" voor de openbare dien-sten. Het Copernicusplan wordt dan ook gewoon uitgevoerd en hij kan voor de rest zijner dagen zeggen dat "om onze mening toch werd gevraagd".
Is zo'n bevraging democra-tischer dan andere vormen van bestuur? Zeker niet. Hier wordt de meerderheid van de bevol-king als autoriteit tegen de arbei-ders in de diensten gebruikt. Maar ook in andere gevallen blij-ven referenda en bevragingen georganiseerd vanuit de over-heid een heikele zaak: het gaat hem steeds om het verkrijgen van een gezag dat groter is dan grondwettelijk voorzien.
En die andere vorm van in-spraak dan, die van Frank Van-denbroucke. De winstpartici-patie. "Brave Frank" drukt de hoop uit dat de winstparticipatie zal leiden tot "meer inspraak van de werknemers". In De Morgen van 1/6/00 noemt hij zichzelf aanhanger van "een volkskapi-talisme". De winstparticipatie zou daartoe leiden.
Maar Frank is helemaal niet zo naïef, en ook niet zo braaf. De arbeiders van de GB weten al zeer goed wat winstpartici-patie is - ze krijgen hun premies niet uitbetaald omdat er zoge-zegd geen winst is geboekt. Het bedrijf werd juridisch in deeltjes opgesplitst waardoor het de bazen wel zeer gemakkelijk wordt om technisch "verlies te lijden". Open boeken, opheffing van het bankgeheim en con-trole door de arbeiders horen natuurlijk niet in Franks planne-tje thuis.
Neen, die inspraak van Frank, Luc en Guy hoeven we niet. We wensen niet gemani-puleerd te worden door de re-gering om de ambtenaren te beroven van hun personeels-statuut en hun job.
We wensen evenmin afhan-kelijk gemaakt te worden van de ups en downs van het bedrijf of de sector waarin we werken via winstparticipatie. We willen goede lonen en degelijke werk-omstandigheden die vastliggen in een contract, geen inkomen dat afhankelijk is van de wil of onwil van de baas om de echte winstcijfers bekend te maken.