Brazilië. Honderden daklozen bezetten stuk grond. Interview met enkele activisten
In de nacht van 16 op 17 maart bezetten honderden daklozen van de MTST (Beweging van dakloze arbeiders) een ongebruikt stuk grond in Itapecirica, vlak bij de stad São Paulo in Brazilië. Leden van Socialismo Revolucionario (onze zusterorganisatie) en de bredere PSOL (Partij voor Socialisme en Vrijheid), PSTU (een andere linkse groep) en verschillende vakbonden namen al deel aan solidariteitsacties tijdens de eerste kritieke uren van de bezetting. Nu de eerste dagen voorbij zijn, heeft de politie nood aan een gerechtelijke uitspraak om tot een uitdrijving over te gaan.
Gelukkig hield de felle regen van de afgelopen dagen op. Er was niet te veel modder en de grond was zacht. Dat hielp bij het opstellen van de eerste voorlopige hutten van bamboe en het klassieke plastic die wordt gebruikt bij landbezettingen in het land. ’s Nachts bleven de lichten branden uit veiligheidsoverwegingen. Een leraar die vroeger in deze buurt werkte, zegt me dat dit de “periferie van de periferie” van Itapecirica is. Als de vrachtwagen met voedsel in de buurt komt, zijn er iedere week opnieuw problemen met rellen en plunderingen.
Eens de voorlopige hutten opgezet waren, kwamen de bezetters samen om wat te discussiëren en te zingen. Om twee uur ’s nachts, had ik een gesprek met Helena, één van de organisatoren van de MTST.
“We werken in favelas [krottenwijken] en organiseren er de arme families. Velen hebben geen echt huis en leven in tijdelijke hutten in gebieden die sociaal achtergesteld zijn en waar veel criminaliteit is. Ze kunnen geen lening los krijgen voor een huis. Voor een goedkope lening van de staatsbank moet je drie keer het minimumloon verdienen.
“Met dit soort bezettingen willen we dit op de agenda plaatsen. We eisen huisvesting voor iedereen. Het is erg moeilijk om in deze regio iets af te dwingen, er is hier een enorme speculatie rond gronden. Maar we kunnen wel een discussie losweken en bepaalde overwinningen behalen als we ons organiseren.
“Onze vorige bezetting, Chico Mendes [de bezettingen worden genoemd naar verschillende historische leiders]; leidde er toe dat een aantal families in een programma voor laagbetaalde gezinnen terecht kwamen. De overheid zal het bouwmateriaal voor deze huizen subsidiëren, de huizen bouwen we zelf. De families helpen elkaar daarbij en in afwachting dat de huizen klaar zijn, krijgen de families een tussenkomst in hun huur.”
De bezetting Chico Mendes duurde 8 maanden. Er namen meer dan 800 families aan deel en het duurde tot eind juni vorig jaar. Het CWI speelde een belangrijke rol met solidariteitsberichten en protestbrieven. We kregen er ook een bezoek van een internationale vertegenwoordiger van het CWI. De lokale afdeling van de lerarenvakbond, waar leden van SR een belangrijke rol spelen, gaf ons ook heel wat steun. Eén van de leiders van de MTST die zelf een leraar is, kwam bij de vorige verkiezingen in de lerarenvakbond samen met onze leden op met een linkse lijst. Ze behaalden een mooie overwinning.
De MTST blijft de families van Chico Mendes organiseren. Er zijn nog heel wat problemen voor arme families die aan de rand van grote steden wonen.
Ik vroeg Helena ook waarom ze de bezetting net hier hielden:
“De gemeenschap klaagde over het feit dat er hier een groot stuk grond was dat niet werd gebruikt. Het behoorde vroeger toe aan een bedrijf, maar dat betaalde haar belastingen niet. Het werd overgenomen door de grootste overheidsbank, de Banco do Brasil, dat het wou verkopen. De nieuwe koper gebruikt het echter niet, en gebruikt de grond als onderdeel van speculatie. Er wordt gewacht om te verkopen tot de prijzen gaan stijgen. Wij denken dat het door de overheidsbank niet had mogen worden verkocht, maar dat het had moeten worden gebruikt voor publieke huisvesting.”
Verder vroeg ik haar hoe de MTST georganiseerd is: “We hebben vergaderingen waarop iedereen kan aanwezig zijn, maar we verdelen ons ook op in kleinere groepen van 50 families. We hebben collectieve taken zoals kuisen, gezondheidszorg,… We voorzien in onderwijs voor de kinderen, maar ook voor de volwassenen en tevens zijn er ook culturele activiteiten. Het is belangrijk om het bewustzijn te laten toenemen.
“Het is een moeilijke situatie om in voorlopige hutten te leven zonder elektriciteit en stromend water. De mensen hangen sterk af van elkaar. Maar hier leren ze wel wat de macht van een collectieve organisatie is. Dat we samen een crèche, scholen, een apotheek, bibliotheek,… kunnen organiseren zonder enige middelen. We gebruiken dat om aan te tonen hoe de problemen van deze samenleving kunnen worden opgelost.
“Het is goed dat door middel van de bezettingen de mensen zelf hun eigen macht en kracht leren kennen, vaak weten ze niet dat ze die macht hebben. Ze zien de impact van solidariteit, de kracht van organisatie en bewustzijn. Dat verdwijnt niet zomaar na een uitdrijving.”
Nadat ik enkele uren heb geslapen in een autostoel, komt de zon op. Nu zie ik pas hoe groot het stuk grond wel is. Het gaat om 1,2 miljoen vierkante meter, 15 keer zo groot als de vorige bezettingsactie. Na een eerste algemene vergadering, beginnen de bezetters extra hutten te bouwen en de eerste gemeenschapshuizen. “Het hart van een kamp is de keuken”, stelt Gabriel, één van de MTST-organisatoren.
’s Ochtends vroeg komt een auto met een luidspreker langs om in de buurt de actie bekend te gaan maken. Na enkele dagen zijn er reeds duizend bezetters op het terrein. Om half acht ’s ochtends kwam de militaire politie voor het eerst langs. De bezetters begroetten de politie met slogans om aan te tonen dat ze georganiseerd en bewust zijn, waardoor een uitdrijving moeilijker wordt. De MTST had aan advocaat klaar staan en het proces van onderhandelingen begon.
Er was een vergadering waar werd besloten om het kamp te noemen naar João Cândido, een zwarte marinier die een opstand leidde in 1910 om te protesteren tegen onrechtvaardige straffen. Cândido werd bekend als de “zwarte admiraal”.
Op dit ogenblik is het nog niet zeker of de bezetting kan stand houden. De militaire politie blijft aanwezig en probeerde de toegang tot het kamp af te sluiten of om de toevoer van water en voedsel tegen te houden. Een rechter heeft reeds een uitspraak geveld waardoor een uitdrijving mogelijk is, maar dat wordt aangevochten. De burgemeester van de stad heeft nog geen hulp aangeboden aan de politie voor een eventuele uitdrijving. Het CWI steunt de acties en roept op om steunberichten te versturen naar mtst@riseup.net met een kopie aan sr-cio@uol.com.br.
Naschrift
Na het schrijven van dit artikel is de bezetting reeds uitgegroeid met 2.500 bezetters. Door de druk op de lokale burgemeester heeft die van de staatsbank geëist dat er fondsen zouden worden vrijgemaakt om huizen te bouwen voor de bezetters. De burgemeester heeft zijn akkoord gegeven om een ander stuk grond toe te kennen om de huizen te bouwen. De MTST zet druk op de militaire politie om niet tot een uitdrijving over te gaan en gebruikt daarbij het akkoord met de burgemeester.