Gent:
Het referendum in Gent was een groot sukses, zowel wat de opkomst als wat de uitslag betreft. Het bracht ook de hypokrisie en de euforische illusies van de betrokken partijen aan de oppervlakte.
Dat onze demokratie eigenlijk een partikratie is, wisten we al langer. Om de vier of zes jaar kan de bevolking zijn politieke "vertegenwoordigers" kiezen, wiens beleid de uitdrukking zou zijn van wat de meerderheid van de stemgerechtigde bevolking wil.
Maar tussen ideologie en praktijk durft het wel eens verkeren. Met tal van partijpolitieke mechanismen en procedures slaagt men er in die "volkssoevereiniteit" zodanig te kanaliseren dat een kloof tussen burger en politiek onvermijdelijk wordt: partijtucht, burokratisering, duistere partijfinanciering, gelobby, politieke kompromissen, de aantrekkingskracht van het elektoraal rijkere centrum, en vooral de afhankelijkheid van de overheid ten aanzien van de kapitaalbezitters. De partikratie is dus het politieke luik van de plutokratie, de macht van het geld.
Niet toevallig wordt de kloof tussen burger en politiek groter in een krisisperiode. Een steeds ruwere t.v.v. de kapitaalbezitters kan het politieke verraad niet langer toedekken met de mantel der liefde van de welvaartsverhoging.
Een dergelijke situatie is niet alleen de voedingsbodem voor het oude autoritarisme, maar ook voor illusies over de nieuwe burger en zijn referendum-demokratie.
In Gent was lang voor het referendum duidelijk dat de Belfortparking niet de steun genoot van de meerderheid van de bevolking.Kiezen voor parkings in het centrum is kiezen voor verkeersonleefbaarheid in de woongebieden rond de kuip. Enkel de handelszaken in het centrum hebben er voordeel bij.
De VLD mag dan nog de grote verdediger zijn van referenda, haar Gentse afdeling heeft de hypokrisie van deze demokratische bezorgdheid zeer overtuigend blootgelegd. In de veronderstelling dat de parking een groot deel van de bevolking zou onverschillig laten, riep de koalitie niet te gaan stemmen.
Zij wisten zeer goed dat het projekt zou afgeschoten worden indien het quorum gehaald zou worden. Rekenen op politieke onverschilligheid om ondemokratische maatregelen te treffen, is toch wel het laagste wat men als zogenaamde demokraat kan doen.
Ondanks het sukses van het referendum is tevens het failliet van het referendum als reddende engel voor de demokratie aangetoond. In het verleden werd het zelden gebruikt om echt de wil van het volk tot uitdrukking te brengen.
Referenda worden meestal met een strategisch doel georganiseerd, meestal om de publieke opinie te manipuleren en zo een beleid gelegitimeerd door te drukken. Het referendum rond de koningskwestie bijvoorbeeld kreeg vooral steun vanuit katholieke kringen met de bedoeling een autoritair neo-korporatistisch regime te installeren rond de figuur van Leopold III.
Het optimisme van Dirk Holemans, woordvoerder van het tijdelijk samenwerkingsverband tegen de belfortparking, inzake het demokratisch potentieel van een referendum, lijkt bijgevolg nogal euforisch. Het is niet omdat men een referendum gewonnen heeft, dat de demokratie hersteld is.
Het enige dat het referendum bewezen heeft, is dat de oppositie, als ze er veel geld en energie in investeert, een beslissing van een verdeelde meerderheid kan herroepen. Zonder parlementaire afdrachten, partijfinanciering of sponsoring is een dergelijke kampanje onmogelijk. De pluto- en partikratie geldt evenzeer voor referenda.
Het is bovendien niet uitgesloten dat referenda wel eens zouden gebruikt worden om populistische maatregelen tegen bepaalde minderheden erdoor te krijgen.
Nu de Belfortparking er niet komt, is er ook een referendum nodig om over het lot te beslissen van de andere reeds bestaande parkings in het stadscentrum. Want achter de afwijzing van de Belfortparking schuilt een mobiliteitsvisie die de auto uit de stad weg wil.
En waarom geen referendum over gratis en degelijk openbaar vervoer? Uit een enquête van het Gentse komitee voor Gratis Openbaar Vervoer blijkt dat de meeste mensen daar voor gewonnen zijn. De drijvende krachten achter het referendum tegen de Belfortparking, CVP en AGALEV, presenteerden openbaar vervoer als alternatief voor de parking, maar vinden het gratis karakter niet prioritair.
Nochtans blijkt in Hasselt dit een echte doorbraak te realiseren in het mobiliteitspatroon. In Gent is er geen partijpolitieke meerderheid voor. De voorstanders staan ondanks hun getal dus in de kou. Moeten zij het titanenwerk van het anti-parking-komitee dan herhalen? Waarschijnlijk wel, maar daarvoor zijn ze onvoldoende verenigd en vooral niet kapitaalkrachtig genoeg. Voor hen klinkt de lofzang over de volksraadpleging nogal euforisch en illusoir.
Zou Friedrich Engels dan toch gelijk gehad hebben toen hij stelde dat de burgerlijke demokratie het volk enkel de illusie kon geven over de macht te beschikken?
Kristof Bruyland