Krisis verdiept zich
Toen onze internationale bij het begin van de Aziatische ineenstorting het perspektief van een wereldwijde ekonomische krisis naar voor schoof, werd dat idee nog door de verenigde burgerlijke ekonomen als lachwekkend naar voor geschoven. En ze leken eventjes ook gelijk te hebben. Het halsoverkop huiswaarts vluchtende kapitaal voedde een periode lang de Europese en Amerikaanse beurzen. Nu is het lachen al heel wat groener geworden, als er hoedanook nog gelachen wordt.
Na een eerste stevige klap op de beurzen op wereldvlak begin augustus werd nog vergoelijkend gereageerd. Ja, de "Aziatische krisis" - en vooral dan de Japanse en Chinese - heeft haar effekten op de wereldekonomie en de vrees voor een nieuwe devalutatie-ronde in die regio zet de dollar onder druk. Ja, er zijn ernstige aanwijzingen voor een "vertraging" van de groei in de VS en de bedrijfswinsten staan onder druk. Ja, er is een probleem met de handelsbalans in de VS die onder druk staat van go edkope Aziatische produkten. Maar zo erg is het allemaal niet, en in Europa zijn er "geen problemen" vanwege de "sterke ekonomische groei" (voorspellingen voor '98 zweven voor de Europese landen tussen 2 à 3%).
Wat in deze redenering vergeten wordt, is dat de Europese "sterke groei" gebaseerd is op export, waar Europa zich in een gunstige positie bevindt door de sterke dollar (hoe zwakker je munt, hoe goedkoper je produkten, hoe beter je exportpositie). De dollar staat echter meer en meer onder druk en eens de krisis in de VS zich begint te verspreiden (een perspektief waar eigenlijk geen enkele ernstige burgerlijke ekonoom nog over twijfelt) zullen de VS maatregelen moeten nemen om hun exportpositie te versterken (en dus eigenlijk hun krisis te "exporteren").
Maar dat niet op de VS moet worden "gewacht" om de gevolgen van de zich verspreidende krisis ook in Europa te voelen, blijkt door de tweede klap op de beurzen die er eind augustus na de feitelijke devaluatie in Rusland. De Duitse Dax viel onmiddellijk met 5,4% terug. Duitse banken hielden krisisberaad: ze hebben dan ook maar liefst 1.100 miljard fr. aan leningen in Rusland uitstaan.
Ook Spanje kreeg rake klappen: de Ibex 38 daalde met 5,8%. In Spanje, dat veel belangen heeft in Latijns-Amerika, kan de terugval hoofdzakelijk verklaard worden uit de vrees dat daar al snel een devalutatieronde plaats zal vinden. Ook de Amerikaanse Dow Jones ondervond problemen met een daling van 3%. Niet moeilijk: na de krisis in Zuid-Oost-Azië waar een pak Amerikaanse bedrijven op hun donder kregen, krijgen ze nu ook problemen in hun achtertuin.
En wat betekent dat nu? Neen, we zijn geen katastrofetheoretici en we denken niet dat "krisis" gelijk staat met "revolutie". Maar scherpe veranderingen in de levensomstandigheden veroorzaken ook scherpe veranderingen in het bewustzijn. In Indonesië leidde de krisis tot het afzetten van Soehartoe, een van de langst regerende diktators in de wereld. In Rusland wordt door zo goed als iedereen een hete herfst verwacht die Jeltsin mogelijk zijn kop kan kosten. Na jaren van jobloze groei wa arbij steeds meer mensen uit de maatschappij gesloten worden, is het weinig waarschijnlijk dat de Europese arbeidersklasse gelaten reageert op de kaalslag die een krisis met zich meebrengt. Ze hebben niet kunnen profiteren van de groei, ze zullen nu niet betale n voor de krisis.