«Dient het gemeentebestuur de nodige initiatieven te nemen om in Gent tot een betere openbaar vervoerssituatie te komen zoals in Hasselt ? Ja of neen.» Omtrent deze vraag wil de Initiatiefgroep Gratis Openbaar Vervoer in Gent een gemeentelijke volksraadpleging afdwingen. Daartoe moet ze de handtekeningen sprokkelen van 17.500 Gentenaren, 10% van de stemgerechtigden.
De akties in het Gentse zijn eigenlijk een direkte uitloper van de stunt van de Hasseltse burgemeester Steve Stevaert. Deze oud-cafébaas profileert zich graag als vertegenwoordiger van de socialistische zelfstandigen. Het was bijgevolg vooral in het belang van de middenstand dat hij besloot het stedelijk openbaar vervoer gratis te maken vanaf 1 juli '97. Kostprijs: ongeveer 38 miljoen fr., een peulschil in de begroting, ruim gekompenseerd door het afzien van een aantal infrastuktuurwerken aan de stadsring. Intussen is het gebruik van bussen in Hasselt verachtvoudigd, o.a. het aantal bezoeken aan ziekenhuizen en rusthuizen is fors toegenomen.
Wat in Hasselt mogelijk is, moet ook in Gent kunnen, dachten wij bij Militant Links. Vandaar dat we al in september '97 het initiatief namen tot de vorming van een Komitee voor Gratis en Degelijk Openbaar Vervoer. De tekst van onze brochure Gratis en degelijk openbaar vervoer, het kan! werd als uitgangspunt gebruikt voor het opstellen van de platformtekst. Militant Links dacht dat het beter was dit komitee te verbreden. We beperkten zelfs bewust onze aanwezigheid, juist om te vermijden dat men ons zou verwijten dat we het komitee voor onze kar spannen. Andere politieke groepen en individuen traden toe.
Aanvankelijk leefde de eis voor gratis en degelijk openbaar vervoer slechts matig. Een enquète van het komitee wees wel uit dat de overgrote meerderheid erachter stond, maar er waren er ook veel die ons botweg voorbij liepen. Vooral het aspekt «gratis» stootte op nogal wat ongeloof. In Gent zou gratis openbaar vervoer 450 miljoen kosten, heel wat meer dan in Hasselt. Het Gents stadsbestuur zou zeker dwars liggen. Van de oppositiepartijen zouden zeker CVP, Vlaams Blok en VU zich ertegen verzetten.
Enkel van Agalev hadden we kunnen hopen dat ze vooral uit ekologische overwegingen achter de eis zou staan. Die hoop werd echter de grond ingeboord door de Antwerpse realpolitica Mieke Vogels wegens «te duur».
In juni werd het komitee nieuw leven ingeblazen. Net op het moment van de voorstelling van de resultaten van onze enquète, stelde één van de belangrijkste initiatiefnemers van het referendum over de beruchte Belfortparking voor om ook over gratis openbaar vervoer een referendum te organiseren. Binnen het komitee leidde dit tot nogal wat diskussie. Sommigen klampten zich wanhopig vast aan het voorstel, anderen waren tegen. Militant Links sprak zich uit voor een referendum, maar niet zonder eerst te wijzen op de beperkingen ervan.
Feit is dat sinds het verzoek tot volksraadpleging heel wat Gentenaars gratis en degelijk openbaar vervoer wel degelijk de moeite waard vinden om voor op te komen. Op de Gentse feesten alleen al tekenden 11.650 Gentenaars de aanvraag tegenover 7.500 een jaar eerder omtrent de Belfortparking. Tegen het einde van de zomer zullen meer dan 15.000 Gentenaars getekend hebben.
De initiatiefgroep wijzigde wel op het laatste moment de vraag. «Gratis» mocht niet omdat het anders een zuivere begrotingskwestie zou betreffen en daarover mogen geen referenda worden gehouden. «Gratis» werd dus vervangen door «zoals in Hasselt». Wij hopen dat het stadsbestuur zal erkennen dat dit «gratis» betekent. In ieder geval: de initiatiefgroep had geen keuze, het was dit of geen referendum.
Bijkomend probleem is dat in de platformtekst een aantal eigenaardige zinswendingen geslopen zijn. Behalve wat opmerkingen in de rand bij de andere rubrieken, heeft Militant Links vooral bedenkingen bij de rubriek «Wie zal dat betalen?». Hierin wordt voorgesteld dat de gemeenten een deel van het Sociaal Impulsfonds zouden aanwenden. Wij denken dat dit geld moet gaan naar waar het voor bedoeld is, nl. bestrijding van kansarmoede.
Bovendien vinden wij het absurd te eisen dat «de winst van de private parkings moet gaan naar de ondersteuning van openbaar vervoer.» Mooi, maar welke privé-eigenaar is hiertoe bereid? Belast hun vermogen, hef een belasting op hun winsten, onteigen ze voor ons part!
Tenslotte is Militant Links voorstander van een onmiddelijke invoering van volledig gratis openbaar vervoer. Uiteraard kan dat niet van de ene dag op de andere: het materieel moet voorhanden zijn, meer bestuurders moeten aangeworven worden, etc. Het gevaar zit hem erin dat het stadsbestuur deze technische zaken aangrijpt om het hele projekt op de lange baan te schuiven. Dit is meteen het grootste gevaar als men spreekt over «gefaseerd» gratis openbaar vervoer.
Tweede probleem is dat het stadsbestuur dit zou kunnen interpreteren als «gratis voor de WIGW"s, OCMW-trekkers, senioren...», waardoor de overgrote meerderheid in de kou zou blijven staan. Ander gevaar is dat bussen en trams enkel op bepaalde tijdstippen gratis zouden zijn, bijv. buiten de spitsuren, laat 's avonds of in de weekends. Het gemeentebestuur heeft daar al ervaringen mee bij festiviteiten. Uiteraard verwerpen wij geen enkele verbetering, maar onze vraag was duidelijk: gratis en degelijk openbaar vervoer voor iedereen, het hele jaar door.