Het zat eraan te komen. De kiesstrijd die tot voor kort in beleefde termen gevoerd werd, is op aangeven van SP-boegbeeld Tobback ontaard in een heuse scheldpartij. VLD-voorzitter Verhofstadt, niet meteen een groot tactisch vernuft, heeft zich weer eens laten strikken. Meteen is de paarse gedachte begraven. De CVP rouwt er niet om. Vlaanderens grootste partij kan nu vanuit een comfortabele positie bepalen met wie ze in het regeringsbootje zal stappen. In Wallonië is men gewaarschuwd! De PSC buiten spel zetten en het lot van PS en PRL aan elkaar verbinden... op papier is het mogelijk. Tot nog toe voert de CVP in België echter het hoge woord en het zou ons verbazen moest ze die positie niet gebruiken om Busquin en co tot andere inzichten te dwingen.
De grote verkiezingstema's zijn intussen bekend: loonlastenverlaging voor de patroons, sociale zekerheid, veiligheid en de voor juni '99 geprogrammeerde communautaire ronde (zie edito). Na al het geblaat over Nieuwe Politieke Cultuur, nieuwe politieke bewegingen en nieuwe politieke generaties is er bitter weinig veranderd. De oude ratten blijven op post en halen de verhalen van weleer van onder het stof.
Lastenverlaging voor de patroons
De VLD pakt opnieuw uit met een lastenverlaging van 200 miljard. De partij blijft beweren dat dit de sociale zekerheid niets zal kosten omdat de uitgaven gecompenseerd zullen worden door de sociale en fiscale inkomsten uit extra banen en door de vermin dering van het aantal werkloosheidsuitkeringen. Larie, beweert de SP: «dit zou het einde betekenen van onze sociale zekerheid ». Tot daar moeten we Tobback bijtreden.
Tijdens een debat voor de Zevende Dag deed SP-er Vande Lanotte er nog een schepje bovenop. Hij stelde voor de VLD-voorstellen te laten onderzoeken door vier hoogleraren, twee aan te duiden door de SP en twee door de VLD. De repliek van de VLD liet zich raden: akkoord, op voorwaarde dat dit «comité der wijzen » meteen de effecten op de sociale zekerheid onderzoekt van 11 jaar CVP-SP regering. En juist daar wringt het schoentje.
Vier jaar geleden zong Tobback immers hetzelfde liedje. Hij slaagde er toen in Verhofstadt en zijn VLD te diaboliseren, de Agusta-perikelen te doen vergeten en zich op te werpen als de grote verdediger van de sociale zekerheid. Hij kon zelfs een resem progressieven overtuigen in hun naïviteit een manifest te onderschrijven onder de ronkende titel «de SP is nodig».
Vier jaar later zou men beter moeten weten: intussen zijn Willy Claes en co veroordeeld, maar bovenal is de SP erin geslaagd het anti-sociale programma van de VLD, weliswaar in schijfjes, beter uit te voeren dan Verhofstadt had kunnen hopen.
Na jaren vruchteloos inleveren in de valse hoop dat de patroons de lastenverlaging eindelijk eens zouden gebruiken om jobs te creëren, blijven alle partijen die vertegenwoordigd zijn in het parlement meer van hetzelfde bepleiten. De VLD wil 200 mi ljard geven aan de patroons, de SP en de CVP 100 miljard. Geen enkele partij van formaat denkt eraan de rollen eens om te keren door de patroons te laten inleveren en te geven aan hen die het echt nodig hebben: de arbeiders en hun gezinnen.
Meer technocratie, minder democratie
Het SP-voorstel om de kostprijs van het VLD-banenplan te berekenen, heeft tot denken aangezet. Zo wil de CVP, naar Nederlands model, voortaan een «objectieve doorlichting » van alle kiesprogramma's. VU-voorzitter Vankrunkelsven zou er eveneens voor ge wonnen zijn. Wat betekent dat echter, «objectieve» doorlichting? De kostprijs beslist! Met andere woorden: wat duur is, is slecht; wat goedkoop is, is goed. Een mooiere uitvlucht om armen aan hun lot over te laten, werklozen te schorsen, pensioenkassen te plunderen etc... kan men zich moeilijk inbeelden.
Vande Lanottes' voorstel ruikt naar technocratie, naar zakenkabinetten waarbij de democratische besluitvorming buiten spel wordt gezet in het belang van de bedrijfswinsten en de begroting. Dat is geen toeval.
Vande Lanotte werd destijds door de SP-top als professor opgevist. Om hem te laten verkiezen, moest de hele Oostendse partijafdeling - 1000 leden - geschorst worden. Zijn practische ervaring met werking aan de basis bleef beperkt tot wat anarchistische diskussiegroepjes van welstellende blowende jongelui. Vande Lanotte is het type-voorbeeld van een technocraat. De SP gaat trouwens verder die weg op: recent werd de afdeling Vilvoorde ontbonden en de lokale partijtop zonder dank aan kant gezet.
Jobs for the boys
De politiek zoals we die vandaag kennen, draait niet alleen en zelfs niet vooral rond programma's. Integendeel, VLD-voorzitter Verhofstadt kan er prat op gaan dat het zijn programma was dat deze regering heeft uitgevoerd. Om de honger naar postjes bij de achterban te sussen, is echter meer nodig dan «gelijk krijgen». Het is nu al duidelijk dat indien Verhofstadt de VLD opnieuw de oppositie inloodst, hij op 14 juni, de dag na de verkiezingen, zijn koffers zal mogen pakken.
Verhofstadt zal veel geluk nodig hebben. Bij de CVP is men immers nog niet vergeten dat hij enkele jaren geleden die partij wou onttronen als belangrijkste politiek instrument van de burgerij. Sindsdien heeft de CVP, hierin bijgestaan door de SP, ervoo r gekozen de VLD in de oppositie te bevriezen. De electorale aanhang kalfde af en de oppositiekuur leidde tot verdeeldheid en een toenemend aantal tactische blunders.
De PRL-federatie (PRL, FDF en MCC) doet er alles voor om dit scenario te vermijden. Voorzitter Michel heeft al aangekondigd dat een regeringsdeelname zonder de VLD best tot de mogelijkheden behoort. Hij probeert zich een sociaal-liberaal imago aan te m eten. Of dit zal volstaan, is echter zeer twijfelachtig. Dehaene heeft niet voor niets diens financieminister Maystadt opdracht gegeven orde op zaken te stellen in de PSC. Bovendien is de PRL-federatie, met het francofone FDF en de dissidente MCC van Depr ez, allesbehalve een betrouwbare vervanger voor de PSC.
Het enige waarop de PRL kan hopen, is dat de vraagprijs van Agalev en vooral Ecolo om in de regering te stappen te hoog is voor Dehaene. Het is immers quasi zeker dat de huidige coalitie versterking nodig zal hebben. De groenen komen hiervoor het b est in aanmerking, zeker nu ze zowel in Italië, Duitsland als Frankrijk deel uitmaken van de regering. Het zou de regeringspartijen bovendien niet slecht uitkomen indien de groenen hun maagdelijk blazoen wat vervuilden in de regering.
Welke coalitie er ook gevormd wordt, het is duidelijk dat het niet zal zijn om geschenken uit te delen aan de arbeiders en hun gezinnen. Alle grote partijen onderschrijven de besparingspolitiek die op Europees vlak werd vastgelegd, allen aanvaarden de principes van loonkostenverlaging, toenemende flexibiliteit, deregulering en privatisering. Voor marxisten is de diskussie over vooruitzichten een gids voor actie, wie illusies koesterde in één van die partijen is gewaarschuwd.