Argumenten tegen de oorlog
Een gans pak arbeiders en jongeren ondersteunen vandaag de bombardementen. Er is zelf een meerderheid van de bevolking - volgens opiniepeilingen - dat ervoor gevonden is grondtroepen te sturen, wat nog meer slachtoffers zou maken. Toch is die steun niet wat het lijkt. Voor veel mensen is het duidelijk dat bommen niets oplossen - de bombardementen hebben er enkel toe geleid dat nog meer mensen - nu tussen de 600.000 à 800.000 - op de vlucht zijn geslaan. Laat ons aan de hand van een aantal vragen de oorzaak van het conflict zoeken, de rol van de verschillende deelnemers aan het conflict overlopen, nagaan wat de belangen van de Kosovaars Albanese en Servische arbeiders en jongeren zijn, en aan de hand daarvan bekijken wat mogelijke oplossingen zouden zijn.
De Balkan-landen zijn kunstmatig samengestelde staten. Het territorium werd keer op keer verdeeld in de belangen van de diverse heersende klieken die op verschillende momenten het grondgebied hebben overheerst - niet in de belangen van de massa's. Overal vinden we multi-etnische staten terug (zie kader), wat op zich geen probleem zou zijn, moest het niet zijn dat overal bepaalde etnische groepen en minderheden worden onderdrukt. In het geval van Kosova (de vroegere naam van de Joegoslavische «provincie» voor Milosevic haar de autonomie ontnam) bestaat de bevolking er uit 90% etnische Albanezen en 10% Serviërs.
Balkan-oorlogen zijn niets nieuws - doorheen heel de geschiedenis werd het gebied slachtoffer van nationalistisch opbod en de daaruit voortvloeiende oorlogen en burgeroorlogen. Even leek een oplossing te zijn gekomen toen onmiddellijk na de tweede wereldoorlog de partizanen van Tito overgingen tot een geplande economie die de middelen vrijmaakte voor de hele bevolking om op een menswaardige manier te leven. Gebieden als Kosova kregen een vrij uitgebreide autonomie, culturele en taalrechten werden grotendeels gerespecteerd.
Het regime van Tito, net als de andere «communistische» regimes die in Oost-Europa aan de macht kwamen, kende echter ernstige gebreken. Zoals Trotsky - een van de leiders van de Russische Revolutie, later vermoord omwille van zijn strijd voor een democratisch socialisme waarin de massa's zelf beslissen over hun leven en toekomst - steeds herhaalde, heeft de geplande economie arbeidersdemocratie nodig zoals een lichaam zuurstof nodig heeft. De autoritaire regimes ontzegden de arbeiders en de arme boeren inspraak, hoewel de geplande economie zorgde voor rechten die in de kapitalistische landen ondenkbaar waren, zoals gratis onderwijs, gezondheidszorg, werk en behuizing voor iedereen,... Zoals Trotsky uitlegde, moest hieraan echter een einde komen: of de arbeiders zouden de macht uit handen van de heersende klieken nemen, of de heersende klieken zouden eieren voor hun geld kiezen en overgaan tot de herinvoering van het kapitalisme. Dat is wat uiteindelijk in de jaren '80 en '90 is gebeurd.
Toen de bureaucraten overgingen tot een pro-kapitalistisch systeem - waarbij zij zichzelf omvormden tot de «nieuwe kapitalisten" - moesten ze echter een basis in de maatschappij verwerven. Dat dit niet kon op basis van hun economische en sociale politiek (privatiseringen, afbouw van de staatsdiensten, massale verarming van de bevolking,...) is wel duidelijk. Potentaten als Milosevic gingen over tot het opzwepen van nationalisme.
Het «nationaliteitenprobleem» is in de eerste plaats een probleem van tekorten. Waar er tekorten zijn, zal een strijd voor middelen worden gevoerd. De tekorten in Joegoslavië waren enorm en een strijd barstte los waarbij de rijkere delen (Slovenië en Kroatië) afwilden van de arme gedeelten en waarbij het in de voormalige federatie dominante Servië haar militaire macht inzette om haar heerschappij over het grondgebied te behouden. In '89 werd Kosova haar autonome status ontnomen, het Servisch werd opgelegd als enige taal, de Kosovaren hadden geen enkel cultureel of politiek recht. De strijd voor autonomie barstte (opnieuw) los.
Niet omwille van het lot van de Kosovaarse Albanezen. De hypocrisie springt onmiddellijk in het oog als je vergelijkt hoeveel geld wordt gespendeerd aan wapens en hoeveel aan het verbeteren van het lot van dit verjaagde volk. Gekibbel tussen de verschillende Navo-landen leidde ertoe dat geen gemeenschappelijke asielpolitiek werd uitgewerkt. Een rijk land als België vangt «maximum 1.200» vluchtelingen op, terwijl het armste land van Europa - Albanië - geacht wordt er enkele honderdduizenden op te vangen. Ondertussen worden honderden miljarden - van ons belastingsgeld! - vergooid aan wapens. De wapenfabrikanten zullen er wel bij varen... Zij zullen echter de enigen zijn.
Toen in de vorige Balkan-oorlog een overeenkomst werd gemaakt voor een nieuwe opdeling van het voormalige Joegoslavië, repten de westerse grootmachten met geen woord over de Kosovaarse Albanezen.
Moest het lot van de Kosovaren hen interesseren, zouden ze in de Rambouillet-akkoorden onafhankelijkheid voor Kosova hebben ingeschreven. Dat was niet het geval. De Navo, met de VS als dominante macht, wil geen onafhankelijkheid - het enige wat voor de onderdrukte Kosovaren aanvaardbaar is gezien de brutale onderdrukking waaronder ze geleden hebben. Onafhankelijkheid voor Kosova zou immers andere onderdrukte bevolkingsgroepen in de regio - en dat zijn er niet weinig - aan het denken kunnen zetten. Daarom hebben ze Milosevic al die tijd laten doen, daarom hebben ze de gematigde Kosovaren o.l.v. Rugova onder druk gezet om hun eisen af te zwakken, daarom beschreven ze het UCK in het begin als «terroristisch», wat zo goed als een vrijbrief voor Milosevic was om de brutale onderdrukking van de Kosovaren op te drijven onder het mom van «strijd tegen het terroristische UCK».
Waarom ook zouden de Kosovaren door de grootmachten anders bekeken worden dan bijvoorbeeld de Koerden, wiens even brutale onderdrukking door Turkije door de vingers wordt gezien omdat Turkije een belangrijke Navo-bondgenoot is. Of anders dan de Palestijnen die bij de oprichting van de staat Israël met hulp van de VS met honderdduizenden verdreven werden. Was dat geen «etnische zuivering»?
Neen, de reden waarom de Navo uiteindelijk besliste om tussen te komen, is omdat de brutale onderdrukking van de Kosovaren datzelfde teweegbracht als wat ze wilden vermijden door Kosova geen autonomie toe te staan: de totale destabilisatie van de regio met als onvermijdelijk gevolg dat de enige winsten die je er kon boeken oorlogswinsten waren.
We kunnen geen vertrouwen hebben in de kapitalistische grootmachten. Zij zijn het die de illusie hebben gecreëerd dat het kapitalisme «het enig werkbare systeem» was. Om de volkeren in de Balkan geven ze geen reet - waar het hen om te doen is, is zoveel mogelijk winsten boeken op de wereldmarkt. Toen hun systeem werd heringevoerd, werden oorlogen in het verarmde gebied onvermijdelijk.
De reden waarom er verdeeldheid bestaat binnen de Navo-machten zelf en tussen de Navo en bijvoorbeeld Rusland, is omdat deze landen er allemaal hun eigen positie willen versterken en niet een andere macht met de vruchten laten lopen. Met de crisis die zich over de hele wereld verspreidt - na de ineenstorting in Zuidoost-Azië, Rusland en nu Latijns-Amerika is het slechts een kwestie van tijd vooraleer ook de VS en Europa erdoor worden aangetast - zal de strijd voor winsten en afzetmarkten nog worden opgevoerd. Het is uitgesloten dat onder het regime van het imperialisme vrede kan worden gevestigd in voormalig Joegoslavië.
Dat is zeer goed mogelijk. De vorige Balkan-oorlog werd afgesloten met het befaamde Dayton-akkoord. Daarin lag de opdeling van Joegoslavië besloten, een opdeling die veel kwaad bloed heeft gezet bij verschillende bevolkingsgroepen. Nu nog steeds moet een "internationale vredesmacht" toezicht houden op de vrede. Het is niet uitgesloten dat wanneer het conflict zich verderzet, er gevechten uitbreken tussen pro-Servische krachten en westerse troepen in Macedonië en Bosnië. Het Servische deel van Bosnië (Republica Sprska) zou dan kwetsbaar zijn voor aanvallen van de Kroatische en Moslim-krachten.
Ook bij de 300.000 etnische Hongaren in Vojvodina, een ander gebied dat door Servië onder de knoet wordt gehouden, zou een conflict kunnen losbarsten.
Maar de dreiging tot uitbreiding ligt vooral in Macedonië en Albanië. De vluchtelingencrisis bedreigt de stabiliteit en zelfs het voorbestaan zelf van deze arme landen. De enorme druk op Albanië kan leiden tot de volledige ineenstorting van de lokale economie en de staat, die nu al slechts de helft van het land onder controle heeft terwijl het noorden gedomineerd wordt door gangsterbendes.
De regering van Macedonië wil haar grenzen sluiten voor de wanhopige Kosovaars Albanese vluchtelingen. Wanneer de onderdrukte Albanese minderheid in Macedonië explosief in aantal toeneemt door de toevloed van Kosovaarse Albanezen, kan dat leiden tot het opbreken van het land - wat ook niet zonder bloedvergieten zal gebeuren. Griekenland en Bulgarije, die territoriale claims op Macedonië hebben, kunnen in die maalstroom gesleurd worden. Ook Turkije kan hierbij betrokken raken.
Dit soort van Balkanoorlog - tussen moderne legers - zou veel erger zijn dan alles wat we reeds gezien hebben in de jaren '90. Maar zelfs als zo'n algemeen Balkanconflict momenteel niet uitbreekt, blijft het een feit dan de Navo-oorlog de situatie in de regio enorm heeft verslechterd met een eindeloze instabiliteit tot gevolg.
Op wereldvlak hebben de Navo-acties ook de spanningen met andere concurrerende kapitalistische machten zoals Rusland, een bondgenoot van Servië, enorm opgezweept. Rusland heeft nu verkenningstroepen naar de Adriatische zee gestuurd, Russische wapenzendingen naar Servië zouden door het gloednieuwe Navo-lid Hongarije tegengehouden zijn,...
De Albanees Kosovaarse arbeiders en de massa's van de Balkan zijn tot nu toe de belangrijkste slachtoffers van de oorlog geweest. Wat ook de uitkomst zal zijn, zij zullen de belangrijkste verliezers zijn. Geen van de voorgestelde «oplossingen» zal echt zelfbeschikkingsrecht voor de Kosovaren en een einde aan de armoede en de oorlogen betekenen.
Tot nog toe is de oorlog niet in het voordeel van de Navo uitgedraaid. Milosevic is nog steeds aan de macht en hij heeft het grootste deel van Kosova onder zijn controle gebracht. Het etnische Kosova zoals het bestond aan het begin van de oorlog, is er niet meer. De door het westen opgelegde Rambouillet-overeenkomst, enkel ondertekend door de Kosovaarse oppositie, is dood. Milosevic is van plan het grootste deel van Kosova te behouden of over de opdeling van het land te onderhandelen - nadat hij door het effectief bezetten van het land en het verjagen van de Kosovaars Albanese bevolking de voorwaarden voor die onderhandelingen naar zijn hand heeft gezet. De westerse machten kunnen gedwongen worden onderhandelingen op deze voorwaarden te voeren.
Er is een groeiende druk voor een invasie met Navo-grondtroepen. Dat zou betekenen dat vele duizenden troepen ingezet worden tegen een ervaren vijand. Vele doden zouden hiervan het gevolg zijn. De heersende klasse van de Verenigde Staten is doodsbang van een uitgerokken conflict type Vietnam. Het zou weken duren om een massaal leger samen te brengen en de buurlanden staan daar ofwel vijandig tegenover, ofwel kunnen ze niet de nodige infrastructuur bieden. Het is echter niet uitgesloten dat de westerse machten, om een «nederlaag» te vermijden en de Navo-autoriteit op te vijzelen, zo'n wanhopige maatregel nemen.
Bij de creatie van een «veilige haven» in Kosova zou een deel van Kosova onder Navo-bewaking vallen. Dit riskeert tot een conflict te leiden met de Servische troepen en tot een volbloed-oorlog op de grond te ontwikkelen. Het zou ook zeer moeilijk zijn om de Albanees Kosovaarse vluchtelingen te overtuigen om terug te keren naar zo'n kwetsbare regio. Een «veilige zone» zoals die bestaat voor de Koerden in Noord-Irak, een verarmde entiteit die gerund wordt door een reactionaire kliek en door het westen, zou geen oplossing zijn voor de Kosovaren.
Zelfs als het Servische regime totaal verslagen zou zijn, zou de ineenstorting van het land leiden tot een «strategische leemte» in de regio. Buurlanden zouden in dat geval kunnen proberen hun handen te leggen op Servische gebieden en op die manier nieuwe conflicten in gang zetten.
Neen. Niet omdat - zoals sommigen beweren - het UCK een creatie van de Navo zou zijn, want dat is een absurde stelling. Toen het UCK voor het eerst op het toneel verscheen, werd het door alle westerse machten afgeschreven als "terroristisch". Het UCK is een vereniging van Kosovaars Albanese arbeiders en arme boeren dat een enorme aanhang heeft verworven toen duidelijk was dat de gematigde oppositie van Rugova geen oplossing kon bieden en volledig aan de lippen van de grootmachten hing.
Maar het UCK heeft evenmin als Rugova een programma en een strategie om de strijd te winnen - tenzij je de uitputtingsoorlog met Servië een strategie noemt. Het UCK-programma kan het best omschreven worden als rechts-nationalistisch. We ondersteunen het zelfbeschikkingsrecht van de Kosovaren - dat is een fundamenteel democratisch recht - maar een onafhankelijk Kosova op kapitalistische basis, wat het UCK voorstaat, is geen oplossing. Het kapitalisme zal nooit de armoede en de daaruit voortvloeiende conflicten fundamenteel kunnen wegwerken. Daarvoor is een democratische geplande economie nodig die de rijkdommen van de regio ter beschikking stelt van de massa van de bevolking, i.p.v. het te doen verdwijnen in de zakken van een klein aantal gangster-kapitalisten, zoals dat nu het geval is. Het UCK heeft echter allesbehalve een sociaal, laat staan een socialistisch programma.
Haar ideeën leiden er in de praktijk toe dat ze, i.p.v. de Servische arbeiders aan te spreken om samen komaf te maken met de dictator Milosevic, een systeem te vestigen dat in het belang is van de arbeiders en de jongeren en democratische rechten voorziet, een dergelijke oproep quasi onmogelijk maakt door haar aanvallen niet enkel te richten tegen het Servische regime, maar tegen Serviërs, ook onschuldige Servische arbeiders en arme boeren. Op die manier duwt het UCK de Servische bevolking in de armen van het reactionaire regime van Milosevic.
We hebben geen vertrouwen in het UCK - met haar programma zal er geen vrede komen, geen einde aan de armoede, geen einde aan de conflicten. Maar het UCK is ook geen hecht aaneengesmeed blok, er zijn verschillende stromingen die min of meer aansluiting hebben bij de aspiraties van de Kosovaars Albanese arbeiders en arme boeren. Momenteel wordt het UCK echter geleid door die vleugel die het akkoord van Rambouillet heeft ondertekend - en daarmee de eis voor onafhankelijkheid heeft opgeborgen en de Kosovaren verraden.
Er is wel degelijk een oplossing, maar enkel wanneer de arbeiders en hun gezinnen in samenwerking met de arme boeren van de Balkan een onafhankelijke politiek kunnen uitwerken. De autoritaire en reactionaire regimes in de regio kunnen enkel omvergeworpen worden door eengemaakte actie van de werkende massa's. Zij hebben ook geen enkel belang bij de verdeel-en-heerspolitiek van de huidige heersende elites.
De Kosovaarse Albanezen hebben het recht zichzelf te beschermen en over hun eigen leven en toekomst te beschikken. Militant Links roept op voor een onafhankelijke socialistisch Kosova als onderdeel van een socialistische confederatie - op vrije en gelijke basis - van de Balkanstaten. Met socialisme bedoelen we een systeem waaraan iedereen bijdraagt naar mogelijkheid en ontvangt naar behoefte en waarbij aan iedere nationale, sexuele, racistische, religieuze,... onderdrukking een einde wordt gemaakt. Deze zaken zijn enkel mogelijk wanneer niet winst, maar de behoeften van allen centraal staan.
Het verwijderen van het regime van Milosevic is een taak van de arbeidersklasse van Servië wiens belangen fundamenteel tegengesteld zijn aan de dictator en het kapitalistische systeem dat hem ondersteunt. Op dit moment is de onafhankelijke, ge organiseerde arbeidersoppositie in Servië echter zeer zwak. De Navo-bombardementen hebben Milosevic in staat gesteld het Servische nationalisme op te zwepen, de oppositie te marginaliseren en de repressieve machten van de staat, zoals de politie en de paramilitairen, te versterken.
Nochtans was zijn heerschappij slechts twee jaar geleden zeer wankel. Er waren massale betogingen tegen de wijdverspreide electorale fraude, aangewakkerd door de economische ineenstorting, die dreigden het regime van Milosevic te doen vallen. Hij k on overleven omdat deze neo-liberale kapitalisten en rechtse nationalisten die de leiding over de oppositie in handen hadden gemakkelijk afgekocht konden worden met jobs en hervormingsbeloftes.
Op een bepaald moment zal de Navo-oorlog tegen Servië moeten stoppen. Wanneer dat gebeurt, zullen de arbeiderskwesties als jobs, lonen, levensstandaard en democratie opnieuw op de voorgrond komen. Het voorbeeld van Libanon toont dat aan. In mei '92, twee jaar na het einde aan de 15-jarige burgeroorlog waarin meer dan 160.000 mensen vermoord werden, organiseerde de Libanese arbeidersklasse via de Confederatie van Vakbonden een algemene staking.
De staking vond plaats tegen de enorme prijsstijgingen die volgden op de ineenstorting van de munt. Binnen de drie dagen viel de Libanese regering van Karami. Deze actie toont dat wanneer klassekwesties domineren het verdelende vergif van het reactionaire nationalisme aan de kant kan worden gezet.
Zo zullen ook in Servië de klassekwesties, die niet verdwenen zijn, op termijn terug op de voorgrond komen en de strijd voor socialistische democratie in de arbeidersklasse opnieuw aangewakkerd worden.