Met slechts 15% van de stemmen (-4,4%) zakte de SP weg naar de vierde plaats, na het Vlaams Blok. Zoiets stemt tot nadenken. Een koerswijziging is nodig. Wie echter een ruk naar links had verwacht, komt bedrogen uit. De verrechtsing wordt zelfs nog versneld. De SP wil helemaal af van het etiket 'arbeiderspartij' en zich omvormen tot een 'volkspartij'.

Het was al voelbaar bij de regeringsvorming. De SP koos er niet voor zich te herbronnen in de oppositie. Meer nog: er zaten naar verluid heel wat goede punten in de regeringsverklaring. Op het congres werd de regeringsdeelname zonder tegenstand goedgekeurd. In de woorden van Verhofstadt: «De cruciale factor in de vorming van paars-groene coalities waren niet de Walen , de loges of de CVP, maar wel de ommezwaai binnen de SP».

Een andere 'onverdachte' bron, Tony Vandeputte van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), zegt in Trends: «In tegenstelling tot de VLD weten de socialisten wel hoe ze met de sociale partners moeten praten. We zouden graag hebben dat het niet alleen vanuit die hoek komt. Anders zullen er ongelukken gebeuren». Bij het VBO vreest men de SP dus niet, integendeel, men wenst dat de andere regeringspartijen er een voorbeeld aan nemen.

Voor zoveel goede wil moest de SP wel beloond worden. Drie sleutelposten in de federale regering en twee in de Vlaamse, nadat de partij een kwart van zijn zetels verloren heeft, je moet het maar doen. De prijs die de partijtop daarvoor wil betalen, is niet gering. Tobbacks geesteskinderen, Vande Lanotte en Vandenbroucke, werden geselecteerd om de beruchte lastenverlaging door te voeren waarvan Tobback orakelde dat ze zijn 'kathedraal', de sociale zekerheid, zou ontwrichten. Als auteur van de 'actieve welvaartsstaat', waarbij mensen die een uitkering krijgen daar voortaan iets moeten voor terugdoen, mag Vandenbroucke de Belgische 'Derde Weg' uitdokteren.

De SP-top wil echter nog verder gaan. Ze wil dringend een breder publiek moet aanspreken, «nu amper 18% van de Vlaamse bevolking zich nog arbeider noemt». Daarbij werd niet gedacht aan de talloze werklozen, interim-arbeiders en lagere bedienden, maar aan «hoger geschoolden, zelfstandigen en kaderleden».

Hiertoe werd alvast een buitenstaander ingehuurd. Aan rato van een ministerwedde - «voor deze opdracht was het niet ernstig om minder te vragen» - werd reclameman Patrick Janssens bereid gevonden de troon van partijvoorzitter te bestijgen. Tot voor vijf jaar weigerde Janssens nog aan te sluiten bij de SP omdat hij het naar eigen zeggen «moeilijk had met de partijtucht». Als voorzitter stelt dat probleem zich niet.

Voordien was Janssens - die gelukkig in een ver verleden nog iets gedaan heeft voor Oxfam-wereldwinkels, 11.11.11 en NCOS - directeur van het reclamebureau VVL/BBDO, met 210 personeelsleden de grootste in de Belgische communicatiemarkt. Oud SP-parlementslid Jef Sleeckx zegt over Janssens: «Ik ken hem niet. En als ik hem niet ken, kennen de militanten hem niet».

Pech voor Jef, want nu blijkt de man, weliswaar achter de schermen en zonder medeweten van de militanten, zowel in '95 als in '99 de verkiezingscampagne van de partij geleid te hebben. Hopelijk doet hij het beter voor dan achter de schermen.

Als uitsmijter voegen Vande Lanotte en Stevaert er nog een mooie sneer naar de basis aan toe: «indien het een marionet had moeten zijn, was het niet nodig geweest extern te zoeken! Dan hadden we in de partij genoeg keuze gehad»!

Wat wil die Janssens nu doen? Behalve de electorale teloorgang keren, wil hij de SP 'van een conservatieve partij' omvormen tot een 'moderne, links radikale partij'. Laat u niet vangen: conservatief staat hier voor 'behoud van de sociale verworvenheden', modern voor de afschaffing ervan. Zoals iedere patroon benadrukt Janssens zijn voorkeur voor flexibiliteit.

Van het aspect 'links' geeft Janssens slechts één voorbeeld: stemrecht voor migranten. Benieuwd of de vier regeringspartijen die zich hiervoor uitspreken, beide groenen en SP/PS, het opnieuw op de agenda zullen zetten. Het 'radicale' van Janssens blijft voorts ver te zoeken, tenzij men een radikale breuk met de arbeiders bedoelt.