Arbeidersdemocratie of participatieve democratie?

Thierry Pierret

2004

HET WORLD Social Forum (WSF) vond voor de eerste keer plaats in het Braziliaanse Porto Alegre. Deze keuze werd niet toevallig gemaakt: de PT-burgemeester van Porto Alegre heeft er de "participatieve begroting" ingevoerd. Dit wil zeggen dat de bevolking - via comités in de wijken - beslist op welke manier de gemeentelijke uitgaven onder de verschillende districten worden verdeeld (in verband met het wegennet, onderwijs, politie, sociale huisvesting, enz.).

Veel antiglobalistische militanten hebben daar een alternatief in gezien op de burger-lijke schijndemocratie. Er zit echter een adder onder het gras: de bevolking heeft namelijk niets te zeggen over de totale enveloppe van het gemeentelijke budget. Die wordt bepaald door de verkozen politici, op basis van inkomsten uit be-lastingen en subsidies van de regionale of federale regeringen. Wanneer de budgettaire enveloppe niet voldoende is om aan alle behoeften te voldoen, wordt de bevolking gedwongen om een keuze te maken (bijv. tussen het plaatsen van straatverlichting of het aanstellen van leerkrachten). Het privé-bezit van de productiemiddelen, een uitvloeisel van de burgerlijke democratie, wordt helemaal niet in vraag gesteld. Het gaat dus om een democratie van diegenen die de bedrijven en ander kapitaal in handen hebben.

Men vergeet vaak dat de burgerlijke democratie, in zijn originele en meest zuivere vorm, stemrecht voor arbeiders en vrouwen verbood. Het algemeen stemrecht is een aanpassing van het originele model, wat afgedwongen werd door strijd van de arbeiders. Vanaf het moment dat de arbeiders mochten stemmen, hebben de burgerlijke politici kunstgrepen moeten bedenken om de belangen van de onderdrukkende minderheid toch te kunnen doorduwen. Maar vroeg of laat gaan de ogen van de arbeiders wel open. Vandaag bedelven politici ons onder "initiatieven voor de burger" om "burger en politiek" met elkaar te verzoenen. Deze initiatieven zijn slechts een façade om de ware aard van de burgerlijke democratie te verbergen. Haar verdedigers stellen dikwijls dat dit "het minst slechte systeem" is. Wat een toegeving van failliet!

De arbeidersbeweging heeft niet enkel de fundamenten van de burgerlijke democratie dooreen geschud. Ze heeft ook een andere, meer authentieke vorm van democratie gecreëerd. Deze arbeidersdemocratie zag voor het eerst het licht tijdens de Commune van Parijs in 1870. De arbeiders in opstand verkozen toen vertegenwoordigers die permanent afzetbaar waren. Ze verdienden niet meer dan het gemiddelde arbeidersloon. Bovenal verborgen de verkozenen zich niet achter de zogenaamde "scheiding der machten", maar waren ze verantwoordelijk voor de uitvoering en naleving van de beslissingen die ze namen.

De Commune nam een reeks maatregelen in het voordeel van de arbeidersklasse en de middenklassen, en viel zonder te aarzelen het regime van het privé-bezit grondig aan. Het gemeenschappelijk bezit van de productiemiddelen is logisch verbonden met deze arbeidersdemocratie.

De Commune werd een jaar later bloedig neergeslagen. De daaropvolgende eeuw werd dit initiatief hernomen en veralgemeend met de arbeidersraden. De arbeidersraden namen in Rusland in 1917 de macht over. De economische achtergesteldheid van het land en het isolement van de revolutie zorgden ervoor dat de stalinistische bureaucratie de prille arbeidersdemocratie kon verstikken. Toch staken de arbeidersraden in talloze landen de kop op gedurende de hele 20e eeuw. Dikwijls werden ze gereduceerd tot machteloosheid, omwille van de afwezigheid van een revolutionaire partij die in staat was om de arbeiders te oriënteren naar een overname van de macht. Elke keer zou het burgerlijke regime zijn gezag proberen te herstellen, meestal door een gewelddadige contra-revolutie. De arbeidersdemocratie bleef nochtans het enige systeem in de geschiedenis dat aan de meerderheid van de bevolking toeliet om zichzelf te regeren. Vroeg of laat zal ze het keurslijf van de burgerlijke democratie stukslaan, en komaf maken met het privé-bezit dat dit regime belichaamt.

Lees ook: